Reklam yerləşdirmək üçün
012 596 19 32
1Reklam yerləşdirmək üçün
012 596 19 32

Əsəd Qaraqaplan: “Yazıçılar Birliyində yazıçılar yoxdur, məmurlar var”- MÜSAHİBƏ 



“Mən həmişə evə gedəndə görürəm ki, anam ya Xoşqədəmin, ya da Zaurun verilişinə baxır”

(Müsahibənin əvvəlini buradan oxuya bilərsiniz)

“AYB - divarları 1937-ci ilin qanıyla suvarılmış bir qurumdur”

- Yeni dövr yazarlarından belə bir iddia var ki, istedadsızlar tənqid olunanda aləm biri-birinə dəyir, istedadlılara qarşı verilən reaksiya zəif olur. Bəxtiyar Vahabzadə və digərlərini bura aid edirlər.
- Bəxtiyar Vahabzadə niyə söyülür? Buradan başlamaq lazımdır. Bəxtiyar Vahabzadə haqqı olmayan yerdə olduğu üçün söyülür. O, durduğu yerə layiq deyildi. Buna görə, istedadlıların verdikləri reaksiya daha sərtdir. İndi də Bəxtiyar təfəkkürlü yazarlar var ki, layiq olmadıqları yerlərdə oturublar. Siz hansısa istedadlı gənc yazarın bu məsələlərdə canfəşanlıq etdiyini görərsiz? Görməmisiz. Bizə dəli deyirlər, deyirlər ki, biz insanlarımızı, ölkəmizi sevmirik. Hamıdan çox sevirik. Niyə üzdə olan istedadlı yazarlar belə edirlər? İnsanlar bu sualı öz-özlərinə verməlidirlər.

- Yəni Anar, yaxud Bəxtiyar Vahabzadənin durduqları yerə çıxmaq üçün istedadına sərhəd qoymalısan?
- Anar məsələsində incə bir məqam var. Anar kifayət qədər yaxşı yazıçıdır. Amma mən anadan olan ildən Yazıçılar Birliyinin sədridir. 10-15 il əvvəldən o, nəvələriylə oynayası adamdır, xatirələrdən yazası vaxtıdır. Amma sən hər il hıqqana-hıqqana gəlib sənə ayrılmış yerdə oturursan. 10-15 ildən bir qoy bu yerdə simalar dəyişilsin, yeni nəfəs gəlsin. Dünyanın ən yaxşı prezidentlərindən biri Obamadır, o da 8 ildən sonra getdi. Saakaşvili də belə etdi. Bəs, sən niyə getmirsən? Hər 5-10 ildən bir qan dövranı dəyişir. Anar maksimum 10 il bu postda qalmalıydı. İnsan 10 ilə ən yüksək həddə enerji verə bilər.

- “Yeni nəfəs gəlməlidir”, deyirsiniz. Bizdə də sistem elədir ki, başda oturanlar öz yerlərlərinə həmişə özlərindən sonraya kimlərisə hazırlayırlar. Anar getdikdən sonra uzaqbaşı onun yerinə də Rəşad Məcidi gətirəcəklər. Bu da yeni nəfəs olmayacaq. Siz də deyirsiniz ki, Anarın postunu tutmaq üçün istedadlı gənc yazarlarımızın sayı kifayət qədər çoxdur. Niyə həmin gənclər Anarı devirə bilmirlər?
- Çünki onun arxasında siyasət dayanır. Düşüncə və yaradıcılığa qalsaydı, mübarizə sırf ədəbiyyat üzərində qurulsaydı onlar çoxdan getmişdilər.

- Görünür ki, hiddət kifayət qədərdir. Niyə bir ədəbi qiyam baş qaldırmır?
- Qiyam erası başa çatıb. Ədəbiyyat adamı yazdığıyla qiyam edə bilər. Yazanların da sayı kifayət qədər çoxdur. Onlar da ədəbiyyat adamları olmadıqlarına görə, yazılanları başa düşmürlər. Ən azından oturduqları kreslolarda ədəbiyyat adamları deyillər. Ora Yazıçılar Birliyi deyil. AYB-də yazıçılar yoxdur, məmurlar var. Buna görə də oranın adı “Azərbaycan Məmurlar Birliyi” olmalıdır. Gənc yazarlar da buna görə, onlarla mübarizə aparmağa ciddi baxmırlar. AYB - divarları 1937-ci ilin qanıyla suvarılmış bir qurumdur. Bu qurumun da başında qoca, bəsit və köhnə təfəkkürlü adamlar durublar, bir yerə yığışıb dövlətdən pul alıb yeyirlər. Tutaq ki, qiyam edib AYB-ni ələ keçirdik, nə olacaq? Heç nə!

- Amma indiki məqamda hesab etmirəm ki, olsa belə qiyam baş tutsun. Çünki son zamanlarda yeni mühitdə Anara qarşı yumşalma meylləri hiss olunur. Əvvəllər isə Anar və AYB-ni tənqid işində nizamlı sistem və sərtlik vardı. 
- Çünki sonradan bunun əhəmiyyətsiz olduğunu başa düşdülər. Anar, yaxud AYB-ni tənqid etməyin nə əhəmiyyəti var. Mənim də bu haqda kifayət qədər yazılarım olub. Nə olsun? Mən Fikrət Qocaya nə deyim? Adam artıq ölüb, xəbəri də yoxdur. Yaşlı-başlı adamdır, fikirləşirsən ki, nəsə deyərsən pis olar. Qoyun, bildiyini eləsinlər. Bu gün-sabahlıqdır, bəlkə mən də eləyəm, bilmirəm. İndi mənim nəsə etmək potensialım var. Onların nəyi var?

“Telekanallar müğənniləri biri-birlərinə qırdırıb, pul qazanırlar”

- Lakin bir məsələ də var ki, bu həmişə narahatlıq yaradır. AYB-sindən, AYO-sundan, müstəqil yazarlarından asılı olmayaraq, ədəbiyyat adamlarına televiziyalar ya efir vaxtı vermirlər, ya da istisna hallarda verirlər. Ağır problemdir. Nə ilə izah edərdiz?
- Verilişlər onlara pul ayıran sponsorlarla işləyirlər. Sponsor da telekanalların qarşısında tələb qoyurlar ki, gəlirlərinin çoxalması üçün şou yaratsınlar, bayağı olsa da reytinq gətirəcək mövzuları, insanları ekranlara çıxarsınlar. Sponsor və telekanalları da reytinq və qazancları maraqlandırır. Onlar üçün ədəbiyyat bu qəbildən olan mövzu deyillər, insanları da ədəbiyyat maraqlandırmır, Elza Seyidcahan və digərləri maraqlandırır. Telekanalların özləri də reklamlarda maraqlıdırlar.

Telekanallar da istəyirlər ki, müğənniləri camaatın gözü qarşısında biri-birlərinə qırdırıb, pul qazansınlar. İnsanların nəyi öyrənib, nəyi öyrənməməsi sponsor və telekanallar üçün maraqlı deyil. Heç Azərbaycan insanı da bunu onlardan tələb etmir. Hər kəsin haqqını özünə vermək lazımdır. Mən həmişə evə gedəndə görürəm ki, anam ya Xoşqədəmin, ya da Zaurun verilişinə baxır. Anam ədəbiyyat barədə olan verilişlərə, ancaq mən orada iştirak edəndə baxır. Oğlu oradadır, deyə baxırdı. İnsanlarımız da belədirlər. Bu təfəkkür, düşüncə və pul məsələsidir. Bir ANS idi ki, təmənnasız, zaman-zaman gənc yazarları, təfəkkürlü adamları çağırırdı. Sağ olsunlar ki, onu da bağladılar.

“Ədəbiyyatdan maarifçilik gözləmək absurddur”

- Problemi təfəkkür məsələsiylə əlaqələndirdiniz. Sizcə, bahalı reklamların, müasir texniki-tərəqqinin, sosial şəbəkələrin, siyasi rejimin düşüncələri buxovladığı, adamların da öz istəkləriylə, iradələrindən asılı olmayaraq bunların qurduqları tələlərə düşdükləri vaxtda ədəbiyyat bu təfəkkürü dəyişmək üçün nə dərəcədə ciddi bir prosesdir?
- Ədəbiyyat öz sözünü texnologiyanın inkişaf etmədiyi dövrlərdə daha çox deyirdi. Başlarını qarışdıracaq texnologiyalar olmadığına görə, insanlar kitab oxuyurdular, ədəbiyyatı, tarixi öyrənirdilər. İndi internet, yeni texnologiyalar və hər şey var. Buna görə də artıq ədəbiyyat öz maarifçilik funksiyasını itirib. Ədəbiyyatdan maarifçilik gözləmək absurddur. Çünki ədəbiyyat insan psixologiyasına və dünyagörüşünə hesablanıb. Son dövrlərdə də daha çox insan psixologiyası, insanın daxili, insan faciələri və sairlə bağlı əsərlər yazılır.

Buna görə də bir ədəbiyyatçıdan qəhrəmanlıq və cəmiyyəti xilas edəcəyini gözləmək mümkün deyil. Kamyu deyirdi ki, ədəbiyyat heç vaxt cəmiyyəti xilas edə bilməz. Bu, yalnız fərdləri xilas edə bilər. Bu da o zaman ola bilər ki, fərdin özü xilas olmaq istəyir. Əgər bir insan istəmirsə, sən onu qollarından tutub universitetə aparsan da oxumayacaq. Yəni, ədəbiyyatın xilasedicilik funksiyası yoxdur. Vaxtilə televizorlar və internet yox idi deyə, ədəbiyyat əsas yükü öz üzərinə götürmüşdü. Buna məcbur idi. 

Bir şair təbiətin bir parçasıdır. O, ağac kimi bir şeydir. Sən ağaca “inqilab et”, deyə bilərsən? Ağacın funksiyası yarpaq açmaq və bar verməkdir. Onun duruşu və torpaqdan çıxışı bir inqilabdır.

“Özümü kifayət qədər zövqlü oxucu hesab edirəm”

- Bəs cəmiyyətin oxuyan kütləsində vəziyyət necədir?
- Azərbaycanda oxucu məsələsi həddən artıq problemlidir. Yuxarıda danışdığımız səbəblərdən insanlar kitablardan uzaq düşüblər. Sosial şəbəkələr və internet indiki oxucunun beynini o qədər qarışdırıb ki, o, ancaq yüngül kitablar oxumağa çalışır. Çünki lazımsız məlumatlarla dolu beyin ağır, ciddi mətnləri, düşüncə tərzini qaldıra bilməz. Bunun üçün sakit, problemlərdən uzaq olmalısan ki, həzm edə biləsən. Mən qardaşıma necə deyə bilərəm ki, Dostayevskini oxusun. Tamam anormal vəziyyət yaranıb, başa düşə bilmirəm. Azərbaycanda adbaad tanınan çox az ciddi oxucu var.

- Məsələn, bu gün sizi oxuyan oxucu nə qədər ciddidir? Bu sualı niyə verdiyimi növbəti sualda aydınlaşdıracam.
- Mən hər şeydən qabaq oxucuyam. Borxest demiş, öz oxumaq istədiyim kitabları yazıram. Deyə bilərsən ki, özün oxuya bilmədiyin kitabları yaza bilmirsən, bu başqa məsələdir. Amma 8 kitab müəllifi olaraq, bunların ən azından 4-ü özümün oxumaq istədiyim kitablardır. Özümü də kifayət qədər zövqlü oxucu hesab edirəm. Poeziyaya kifayət qədər həssas yanaşıram: mətnin haradan gəldiyini, daxilini və psixologiyasını çox incəliklə hiss edən adamam. Buna görə hesab edirəm ki, mənim oxucularım kifayət qədər zövqlü adamlardır.

- Bu sualı ona görə verdim ki, 10 ilə yaxın bir müddətdə yazıçılıqla məşğul olan və bu illərdə cəmi 2 kitabı olan adama niyə az kitabı olması haqda sual verdim. O da cavab verdi ki, “İndi durum Əsəd Qaraqaplan kimi hər həftə kitab buraxım?”. Yəni oxucunun zövqünü oxşayan roman yazmaq, kitab hazırlamaq ciddi bir işdir.
- Cek London 40, Kafka 44 yaşında ölüb. Kafkanın az əsəri vardı, amma Cek Londonun səhv etmirəmsə, 40-dan çox ciddi kitabı var. Bu, ilə iki kitab edir. Tolstoyun 150, 100 cildlik əsərləri var. Onun seçilmiş əsərləri 100 cilddir. Mopassan cəmi 6 il yaradıcılıqla məşğul olub, 5 romanı var, 40-dan çox novella, dram əsərləri və qəzetlərdə nəşr olunmuş yazıları var. İndi çoxluq keyfiyyətsizliklə necə ölçülə bilər? Sadəcə kimisi çox, kimisi də az yazır. Bu, sevgi məsələsidir, bir az da həyatında baş verən hadisələrlə bağlıdır. Mənim yazdığım romanlar ciddi aşiq olduğum vaxtlara düşdü, ən gözəl şeirlərimi də həmin vaxt yazdım. Bu bir proses idi. İndi də sevsəm, o canfəşanlıqla ədəbiyyatın yaxasından yapışacam. Sən 50 yaşına qədər 2 kitab yazmısansa, bu sənin içindəki problemdir, sevə bilməməyinin problemidir. Bundan yox, gəlin keyfiyyətdən danışağın. Onların heç birinin cəsarəti çatıb deyə bilməz ki, Əsəd zəif şairdir, yazardır. Azərbaycan yazarının ən böyük problemi sevgisizlikdir. Həmişə xəbis olduqları, alverçi təfəkkürünə sahib olduqları üçün ciddi əsərlər yaza bilmirlər. Buna görə də yazdıqları quru və saxtadır.

- Ad çəkə bilərsiz?
- Bu, artıq adlıq məsələ deyil. Keyfiyyət yox, kəmiyyət söhbəti edənlərin hamısı belədir. Bu söhbəti edənlərin sayı çoxdur.

- Yuxarıda poeziya məsələsinə toxundunuz. Mənə elə gəlir ki, poeziya son zamanlarda bir çox yazıçı və şairin “Don Juan”lıq maraqlarına xidmət edir. Yazılan şeirlərin əksəriyyətində, demək olar ki, hamısında gözəl qadın və erotika məsələləri var, yazmaq üçün kifayət qədər çox mövzu olduğu halda.
- Sənin də dediyin kimi, bunların hamısı qadın ələ keçirmək üçün yazılan şeirlərdir. Həmin adamların həyatlarına baxmaq lazımdır. Bu adam 30 ildir evlidir, seks nədir bilmir. Çünki bizdə ailə sistemi elə qurulub ki, orada intim münasibətlər açıq və rahat deyil. Bu insanlar sevişməyin nə olduğunu da bilmirlər. And içə bilərəm ki, heç doğru-dürüst öpüşməyi də bilmir. Bu adam neynəməlidir? Hərədən bir-iki misra oğurlayır, ya da künc-bucaqda qalmış şairlərin şeirlərinə əl gəzdirib, ortaya çıxarır. Bu şairlik deyil. Ciddi psixoloji boşluq insanın faciəsidir. Mənasını bilmədiyi şeylərin üstünə kortəbii gedən, qız tutmaq üçün şeir yazan adamların təfəkkürləri ətraf üçün təhlükədir. Onlar üzvi şəkildə biri-birlərinə bağlıdırlar.

Feysbuk-da olan bir neçə qadın dostum öz inbokslarını açıb, həmin adamların - namusdan, qeyrətdən danışanların, şeir yazanların onlara necə yalvardıqlarını, girişdiklərini öz gözlərimlə görmüşəm. Onların həyatlarını bilirəm. Özlərini nə qədər ciddi göstərməyə çalışsalar da əsl niyyətləri qurşaqdan aşağı dirənir. Onların düşüncə və qəlblə əlaqələri yoxdur.

- Lakin maraqlıdır ki, həmin adamlar meydana çıxan kimi bir-iki “Don Juan janrı”nda şeir yazıb, birbaşa Anarı tənqidə keçirlər. Anarı tənqidə də ədəbiyyata olan iddiaları kimi baxırlar. 
- Düşünmürəm ki, Anarı tənqid dəyərdir. Anarı 3 kateqoriyada olan adamlar tənqid edirlər: birinci həqiqətin onun sistemindən narazı olanlar, ikinci AYB-yə yaxın buraxılmayanlar, üçüncü də AYB-də belə ciddiyə alınmayanlar. Məncə, AYB və Anarı tənqid etmək dəyər deyil, hansısa iddia deyil.

Mənsur Rəğbətoğlu

Cebhe.info










© 2015 Bütün hüquqlar qorunur. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.

Yuxarı